Có giải pháp nào cho phát triển cán bộ nghiên cứu khoa học?

12/06/2015

Ngày 19.6.2015, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện Khoa học tổ chức (Bộ Nội vụ) diễn ra buổi tọa đàm khoa học trong khuôn khổ đề tài “Điều tra thực trạng, đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ viên chức khoa học và công nghệ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta” của Viện Khoa học Tổ chức. Buổi tọa đàm có sự tham gia ý kiến của những người làm công tác nghiên cứu và quản lý khoa học tại Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.

Tại buổi tọa đàm, một nội dung được thảo luận nhiều nhất là có nên ứng xử với nghiên cứu khoa học nói chung và khoa học xã hội nói riêng như một ngành kỹ thuật ứng dụng hay không. PGS.TS Vũ Mạnh Lợi (Viện Xã hội học) cho rằng nếu quá đề cao yêu cầu ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học xã hội vào đời sống thì rất có thể Việt Nam sẽ đánh mất nghiên cứu cơ bản trong khoa học xã hội. Bởi, những kết quả nghiên cứu này không thể ứng dụng trực tiếp ngay vào đời sống xã hội. PGS.TS Nguyễn Văn Minh (Viện Dân tộc học) có ý kiến rằng nếu yêu cầu các viện nghiên cứu phải tự chủ trong hoạch toán chi tiêu, thì đây sẽ là một thách thức rất lớn đối với mục tiêu phát triển khoa học trong nước. Bởi, ngay cả trong điều kiện ngân sách chi trả hiện tại, việc duy trì đội ngũ cán bộ theo đuổi nghiên cứu khoa học đã gặp khó khăn.

Thủ tục tài chính và hành chính trong quản lý khoa học hiện nay bị đánh giá là rào cản đối với hoạt động nghiên cứu khoa học. Các ý kiến tham gia tọa đàm đề nghị Bộ Tài Chính và Bộ Khoa học Công nghệ sớm cải tiến và đổi mới hơn nữa trong các quy định về các mức chi, thanh toán, thi nâng ngạnh nghiên cứu, và cách đánh giá nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học.

Bên cạnh đó, yêu cầu về đào tạo cán bộ nghiên cứu kế cận tại Viện Hàn lâm đang gặp thách thức rất lớn khi một lượng lớn cán bộ có chuyên môn cao đang dần nghỉ hưu, còn các cán bộ trẻ được tuyển dụng phải một quãng thời gian nữa mới kịp trưởng thành. Một số cán bộ quản lý có mặt tại cuộc tọa đàm nhấn mạnh rằng việc sử dụng khái niệm “chảy máu chất xám” để chỉ những cán bộ trẻ rời đi làm việc ở các lĩnh vực khác là không phù hợp trong tình hình hiện nay. Phải thừa nhận là việc làm trong các khu vực khác có thu nhập hấp dẫn  hơn. Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng như các đơn vị nghiên cứu khoa học khác đang đối diện với thực tế khó thu hút được những nhà nghiên cứu trẻ có tâm huyết, có năng lực khi mà mức lương khởi điểm trả cho họ rất thấp, trong khi công việc lại đòi hỏi tiếp tục tự đào tạo và phải đến nhiều năm sau mới có thể trưởng thành.

Các ý kiến cho rằng để giải quyết những thách thức đối với phát triển đội ngũ cán bộ nghiên cứu khoa học hiện nay xã hội cần xem xét lại cách ứng xử với khoa học và các nhà khoa học từ cái gốc của vấn đề.

Nguyễn Thị Minh Phương