Công bố quốc tế kết quả hợp tác giữa các chuyên gia của Viện Địa lí nhân văn và Trường Đại học Robert Gordon (Scotland)

02/04/2019

    Tiếp nối các hoạt động trao đổi khoa học và hợp tác quốc tế giữa Viện Địa lí nhân văn và Trường Đại học Robert Gordon (Scotland), các chuyên gia của hai tổ chức đã cùng thực hiện công bố quốc tế nghiên cứu “Landscape and well-being: A conceptual framework and an example” (tạm dịch: Cảnh quan và sự thịnh vượng: Khung khổ lý luận và ví dụ thực tiễn).

        Nghiên cứu đã được đăng tải trên tạp chí khoa học liên ngành Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine số 2, tập 23 năm 2019 và được đưa vào cơ sở dữ liệu của Nhà xuất bản SAGE. Health (London) là một tạp chí khoa học có uy tín cao và cũng là một diễn đàn học thuật quốc tế cho các nhà nghiên cứu, được đưa vào danh mục tạp chí Scopus và SSCI[1]. Tạp chí xuất bản định kỳ 6 số/năm với các công trình nghiên cứu có hàm lượng khoa học cao trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Năm 2017, xét về độ uy tín và chất lượng khoa học, tạp chí xếp thứ 92/156 trong danh mục các tạp chí thuộc ngành Y tế công, y tế môi trường và y tế việc làm; đồng thời xếp thứ 23/42 trong danh mục các tạp chí thuộc ngành khoa học xã hội và y sinh, với chỉ số ảnh hưởng (Impact Index) cao đạt 1,413.

        Trải qua quá trình thẩm định kín và bình duyệt nghiêm túc từ các chuyên gia, các kết quả nghiên cứu của nhóm chuyên gia đến từ Viện Địa lí nhân văn và Trường Đại học Robert Gorden đã được công bố chính thức. Công trình tập trung nghiên cứu về vai trò của cảnh quan đối với sự thịnh vượng[2] của con người: Nhóm nghiên cứu khẳng định cảnh quan là một yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc tìm kiếm mối quan hệ và đạt được sự cân bằng giữa môi trường và sự thịnh vượng. Các nhân tố xã hội được bao hàm và chứa đựng trong các cảnh quan cụ thể, và chính trong các cảnh quan này mà những sự thay đổi về môi trường đã diễn ra và tác động trở lại các yếu tố xã hội.

        Về mặt lý luận, nhóm nghiên cứu đã phân tích và tổng hợp từ nhiều quan điểm khác nhau về cảnh quan để rút ra nội hàm mối quan hệ cơ bản giữa con người và cảnh quan dựa trên lý luận của thuyết chủ nghĩa duy vật mới. Đối tượng cảnh quan được xem xét như một tập hợp từ các dạng vật chất hữu hình, các vật thể sống động và vô tri... cho đến các quy trình và diễn tiến mang ý nghĩa biểu trưng văn hóa. Các tác giả đã đưa ra quan điểm cho rằng: Con người là một bộ phận của cảnh quan, tác động đến cảnh quan và đồng thời cũng chịu tác động từ cảnh quan; do đó, việc nghiên cứu cảnh quan sẽ cung cấp một cái nhìn sâu sắc về quy trình biến đổi môi trường được diễn ra cũng như những mối liên kết giữa môi trường và con người thông qua các khía cạnh của sự thịnh vượng. Nói cách khác, cảnh quan có thể là yếu tố bảo vệ và duy trì sự thịnh vượng của con người, nhưng đồng thời cảnh quan cũng chịu tác động từ những thay đổi về môi trường như sự gia tăng nhiệt độ hay thay đổi mực nước biển...

        Để làm rõ hơn những quan điểm lý luận này, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn trường hợp điển hình của Vườn Quốc gia Xuân Thủy (thuộc tỉnh Nam Định, Việt Nam) nhằm làm rõ vai trò của cảnh quan trong mối quan hệ giữa môi trường và những sự biến đổi. Vườn Quốc gia Xuân Thủy với diện tích khoảng 151 km2 trong vùng lõi của Khu bảo tồn sinh quyển đồng bằng sông Hồng ở phía Bắc Việt Nam; có sự đa dạng về sinh học với hơn 3.000 ha rừng ngập mặn, 120 loài thực vật, 10 loài động vật có vú, 220 loài chim và 500 loài động thực vật thủy sinh. Tuy nhiên hiện nay, nhiều loài sinh vật tại Vườn quốc gia Xuân Thủy đã bị đưa vào Sách đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Một mặt, Vườn quốc gia Xuân Thủy nằm ở một khu vực ven biển bấp bênh, chịu ảnh hưởng tiêu cực do nước biển dâng, xâm nhập mặn và những hiện tượng thời tiết bất thường và cực đoan; mặt khác, sinh kế chủ yếu của người dân sinh sống ở vùng đệm Vườn quốc gia lại có sự phụ thuộc rất lớn vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Những tác động này không chỉ làm gia tăng sức ép lên hệ sinh thái ven biển nói riêng và môi trường tự nhiên nói chung mà còn ảnh hưởng lớn đến sự thịnh vượng của người dân bản địa.

        Là minh chứng cho nhận định của nhóm nghiên cứu về cách thức biến đổi khí hậu tạo ra ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên và cuộc sống thường ngày của con người, kết quả nghiên cứu trường hợp điển hình đã cho thấy tầm quan trọng của mối quan hệ giữa cảnh quan và sự thịnh vượng của con người thông qua các tác động đến nhiều khía cạnh sức khỏe và môi trường, việc làm... Mặc dù công trình nghiên cứu mới chỉ xem xét mối quan hệ giữa cảnh quan và sự thịnh vượng đặt trong bối cảnh cảnh quan nông thôn tại Vườn quốc gia Xuân Thủy ở Việt Nam, nhưng nhóm tác giả đã đưa ra một số gợi ý đối với việc sử dụng cách tiếp cận cảnh quan trong các nghiên cứu về môi trường và sự thịnh vượng của con người.

Lê Hồng Ngọc



[1] Journals Ranked by Impact: Social Sciences, Biomedical". 2013 Journal Citation Reports. Web of Science (Social Sciences ed.). Thomson Reuters. 2014.

[2] Thuật ngữ “well-being” có thể hiểu là một trạng thái mạnh khỏe, hạnh phúc và thịnh vượng của con người. Ở đây thuật ngữ này được tạm dịch là “sự thịnh vượng”.